the cathedral

Voor het eerst in meer dan twintig jaar overtreft het aantal autocratische regimes wereldwijd dat van de liberale democratieën. Volgens het Democracy Report 2025 van het V-Dem Instituut aan de Universiteit van Göteborg leeft 72% van de wereldbevolking momenteel onder een autocratisch regime, tegenover 49% in 2004. In de loop van één generatie heeft deze verschuiving zich vrijwel geruisloos voltrokken. Niet door de spectaculaire militaire staatsgrepen die kenmerkend waren voor de twintigste eeuw, maar door een geleidelijke erosie van instituties, de normalisering van autoritaire discours en de progressieve verzwakking van democratische beeldvorming.

The cathedral vertrekt vanuit deze vaststelling.

Het project onderzoekt de ontbinding van democratische waarden via het grondgebied van Brussel, benaderd als een politiek, symbolisch en architecturaal laboratorium. Als hoofdstad van België en zetel van de voornaamste Europese instellingen wordt Brussel vaak beschouwd als de belichaming van een westers democratisch ideaal, geworteld in de politieke erfenis van de achttiende-eeuwse Verlichting.

Het is dan ook geen toeval dat het project put uit de theorieën van de Dark Enlightenment, een neo-reactionaire intellectuele stroming die begin jaren 2010 ontstond rond figuren als Curtis Yarvin en Nick Land. In oppositie met de egalitaire principes van de Verlichting beschouwt deze stroming de liberale democratie als een inefficiënt systeem dat gedoemd is te mislukken. Binnen deze wereldvisie worden democratische instituties begrepen als een illusie van participatie die een vorm van macht verhult die reeds is ingenomen door onzichtbare culturele en bureaucratische structuren: universiteiten, media, bestuur en culturele productie. Deze informele machtsstructuur wordt aangeduid als “The cathedral”.

De titel van het project verwijst rechtstreeks naar dit ambigue begrip. De kathedraal is hier geen religieus gebouw, maar een ideologische architectuur: een diffuus en alomtegenwoordig stelsel van overtuigingen dat de samenleving organiseert en tegelijkertijd beweert morele en politieke neutraliteit te belichamen. Tegelijk fungeert de titel als een bredere metafoor voor een westerse beschaving die is opgebouwd op narratieven van vooruitgang, stabiliteit en rationaliteit — een fundament dat steeds brozer lijkt te worden.

In veel westerse democratieën is een groeiend gevoel van politieke machteloosheid ontstaan. Stemmen lijkt niet langer in staat zinvolle verandering teweeg te brengen. Instituties ogen tegelijkertijd alomtegenwoordig en onmachtig om de crisissen waarmee zij geconfronteerd worden doeltreffend aan te pakken. In deze context vormt het Belgische politieke systeem een bijzonder eigenaardig gevalstudie. Opgebouwd rond een complex evenwicht van permanent compromis en coalitieregeringen, steunt het op een institutionele architectuur die elke buitensporige machtsconcentratie moet voorkomen. Mechanismen van evenredige vertegenwoordiging, meerdere bestuursniveaus en het cordon sanitaire rond extreemrechts dragen alle bij tot deze historische poging om een broos democratisch evenwicht te bewaren.

Toch gaat The cathedral precies over wat aan deze beschermende mechanismen ontsnapt. Het project bevraagt hoe uitvoerende macht en opeenvolgende politieke figuren er geleidelijk in zijn geslaagd verschillende niveaus van institutionele macht af te bouwen.

Hedendaagse democratieën verdwijnen niet noodzakelijk door een plotse ineenstorting. Ze transformeren langzaam, soms onmerkbaar. De structuren blijven overeind, terwijl hun inhoud progressief wordt uitgehold.